مجله ارگونومیدوره 4، شماره 1، بهار 95
DOI: 10.20286/joe-04011
تاريخ دريافت مقاله: 5/01/4931 تاريخ پذيرش مقاله: 62/1/5931

واژگان کلیدی:
.
ر ،

پرستارانریتم سیرکادینارگونوميمدلسازیگمز
مقاله پژوهشی
15408-406305

مدلسازی برنامه نوبت کاری پرستاران با توجه به معيارهاي ارگونومي:
یک مطالعه موردی در بيمارستان امام سجّاد)ع( رامسر
فاطمه باقی پور سارمی 1، علی بزرگی امیری 2، محمّد امین موعودی 3،*، محمّد تقی پور 4
کارش ناس ارش د مهندس ی صنای ع، گ روه مهندس ی صنای ع، مؤسس ه آم وزش عال ی آب ا، قزوی ن ،ایران.
دکتری صنایع، گروه مهندسی صنایع، دانشکده صنایع، دانشگاه تهران، ایران.
دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران.
دکتری صنایع، گروه مهندسی صنایع، مؤسسه آموزش عالی آبا، قزوین، ایران.
108215424829

نويســنده مســئول: محمّــد امیــن موعــودی، دانشــکده بهداشــت، دانشــگاه علــوم پزشــکی مازنــدران، ســاری، ایــران. ایمیــل: Mououdi2006@yahoo.com
چکیده
مقدم ه: بس یاري از ش اغلین در حرفه ه اي مختل ف از جمل ه پرس تاران، ب ا برنام ه نوب ت کاري، مش غول ب ه کار هس تند. وج ود نوب ت کاري مختل ف و ی ا طولان ي، مي توان د س امت جس مي و روح ي پرس تاران را ب ه مخاط ره بین دازد. از ای ن رو ای ن پژوه ش، ب ا توج ه ب ه معیاره اي ارگونوم ي، ب ه طراح ي مدلي جه ت برنام ه نوبت کاري مي پ ردازد ت ا مش کات ناش ي از چرخ ش در زم ان کار، ب راي پرس تاران، ب ه حداق ل رس انده ش ود.
روش کار: در ای ن پژوه ش، کلّ پرس تاران) 35 نف ر( ش اغل در بخ ش اورژان س بیمارس تان ام ام س جّاد)ع( رامســر وارد مطالعــه شــدند. بــا پاســخگویی ایشــان بــه پرسشــنامه های MEQ )ریتــم ســیرکادین( و SSI )خصوصیّ ات ف ردي و اجتماع ي(، اطاع ات حاص ل از آنه ا، تبدی ل ب ه م دل ش ده و از تطبی ق آنه ا ب ا اص ول ریتــم ســیرکادین، مــدل مجــدّدا مــورد بازســازی قــرار گرفتــه اســت. مــدل نهایــی توســط نــرم افــزار گمــز )GAMS( اجراگردیــده و در انتهـًـًا برنامــه نوبــت کاري بــا معیارهــاي ارگونومــي پیشــنهاد شده اســت.
بدس ت آم ده بیانگ ر ای ن مطل ب اس ت ک ه م دل طراح ی ش ده بس یار نزدی ک ب ه م دل ای ده آل می باش ددر ص ورت اف زودن 5 نف ر ب ه ش اغلین فعل ي، برنام ه پیش نهادي نوب ت کاري مي توان د ب ا توج ه ب ه قوانی نو سیاســت هاي بیمارســتان، از طرفــي کارائــي و رضایــت پرســتاران را بهبــود بخشــد و از طــرف دیگــر آثــااخت الات ناش ي از نوب ت کاري آن ان را کاه ش ده د.
نتیجه گی ری: بیمارس تان ها می توانن د ب ا اعم ال رویک ردی علم ی در جه ت تنظی م برنام ه کاری پرس تاراننی روی کاری ب ا انگیزه ت ر و س الم تر داشته باش ند و تع داد نی روی از کار افت اده و می زان بازنشس تگی زودرسنی ز کاه ش یاب د. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
يافته هــا: برنام ه نوب ت کاری ب رای ه ر پرس تار طراح ی ش د. مق دار تاب ع ه دف ) 61- Z = 1.110223 e(
مقدمه
بس یاری از ش اغان در حرفه ه ای مختل ف ب ا برنام ه ی نوب ت کاری مشــغول بــه کار هســتند. در مشــاغل مختلــف بــا توجّــه بــه نــوع کار و نیــاز بــه نیــروی کار بیشــتر، کار بــه صــورت نوبتــی و در س اعات غیرمعم ول ش بانه روز انج ام می ش ود. نوب ت کار ب ه تم ام کارکنان ی اط اق م ی ش ود ک ه در س اعاتی غی ر از س اعات معم ول کاری) 7 صب ح ت ا 6 عص ر( ب ه ص ورت ثاب ت ی ا چرخش ی مش غول ب ه کار هس تند. یک ی از گروه ه ای ش اغلین ک ه ب ه عل ت ن وع کار ،نوب ت کاری در آن هم واره وج ود دارد، کارکن ان خدم ات س امت و ب ه وی ژه پرس تاران هس تند] 1[.
ب راي اغلـ ب پرسـ تارانی کـ ه بـ ه ص ورت ش یفت در گ ردش کار میکننـــد، شـــبکاري عـــوارض و پیامـــدهاي ناخوشـــایندي روي زنـ دگی طبیعـ ی آنـ ان بـ ه همـ راه خواهد داش ت که بس یاري از آنه ا قاب ل کنت رل نیـ ستند. شـ ب کاري اث رات منف ی فیزیک ی ،روانـ ی و اجتمـ اعی روي زنـ دگی فـ ردي پرستاران دارد و در نهایت ای ن اث رات می توان د، خان واده آن ان را نی ز تح ت تأثی ر ق رار داده و ساعت طولانی کار سامت و امنیت آنهـ ا را بـ ه مخـ اطره انـ دازد ]2[.
پرس تاران بـ ه دلیل ش یفت هاي کـ اري طـ ولانی و خـستگی هـ اي ناشـ ی ازآن همیش ه مس تعد تهدیـ د سـ امتی در ابعـ اد مختلـ ف هـــستند] 3[. وجــود ایــن نوبت هــای کاری مختلــف ماننــد کار در شــیفت های شــب، در روزهــای هفتــه و در ســاعات مختلــف از شــبانه روز و اضافــه کاری می توانــد ســامت جســمی و روحــی پرســتاران را بــه مخاطــره بینــدازد. از جملــه مشــکاتی کــه در مطالع ات مختل ف در اف راد نوبـت کار دی ده ش ده اس ت، می ت وان بــه مصــرف داروهــای خــواب آور، اختــالات گوارشــی، اختــالات قلبــی – عروقــی، اختــالات خــواب و بیولوژیکــی، افســردگی ،ســرطان و … اشــاره کــرد] 4[.
ع اوه ب ر مش کات ذک ر ش ده، بی نظم ی در سیس تم س یرکادینی س بب مي گ ردد ک ه ف رد نوبـت کار، بدلی ل بیداري ه اي طولان ي م دت، تن اوب در مراح ل مکانیزم ه ای تنظی م خ واب را از دس ت می ده د] 5[. ح وادث و خطاهـ اي کـ اري و فرسـ ودگی شـ غلی در پرستاران شب کار بیشتر از پرسـ تارانی اسـ ت کـ ه در شـیفت هـ اي صبــح و عصــر کار می کننــد] 6[.
ع وارض منف ی ناش ی از مش کات و اختالات ی ک ه در نوب تکاران دی ده میش ود، ع اوه ب ر تأثی ر در زندگ ی خصوص ی ه ر پرس تار ،باع ث کاه ش هوش یاری و کاه ش به ره وری در ش غل نی ز میش ود ک ه میتوان د زندگ ی بیم اران را نی ز ب ه خط ر ان دازد. پیامده اي روحــي و روانــي شــامل تحریــک پذیــري، افســردگي، اســترس و اختــال در روابــط اجتماعــي ناشــي از تداخــل نوبــت کاري بــا زندگــي اجتماعــي و خانوادگــي افــراد مي باشــد، بــه ویــژه وقتــي برنام هی نوب تکاري ب ه گون ه اي باش د ک ه ف رد در اواخ ر بع د از ظه ر و ش ب، از خان ه دور باش د ]4[.
بیماری هــای قلبــی و عروقــی و حمــات قلبــی در میــان افــراد نوب ت کار نس بت ب ه اف راد روزکار بیش تر دی ده می ش ود. بیماریه ای قلب ی و عروق ی در اف راد نوب ت کار فق ط مرب وط ب ه ع ادت غذای ی نامناس ب نمیباش د بلک ه کمب ود خ واب، افزای ش اس ترس )در اث ر تغیی ر ش یفت از روز ب ه ش ب، س اعت کار طولان ی، ب ار کاری ب الا و برنامه هــای کاری غیرمنظّــم(، افزایــش فشــار خــون، اســتعمال ســیگار و کاهــش فعالیت هــای فیزیکــی بــدن نیــز می توانــد بــه بیماری هــای قلبــی و عروقــی کمــک نمایــد] 7[ .
پرسـ تارانی کـ ه از ســ امت عمـ ومی خـ وبی برخـ وردار نیستند؛ قــ ادر نخواهنــ د بــ ود تــ ا مراقبــت هــ اي خــ وبی نظیــ ر حمایت ه اي فیزیک ی وروان ی از بیم اران ب ه عم ل آورن د ک ه ایـ ن امر خطر اش تباهات و بروز حـ وادث شـ غلی را بـ الا مـی بـ رد کـ ه نهایت اً عواق ب آن متوج ه بیم ار و پرس تار می شـ ود] 8[. خ واب ناکاف ي ب ه دلی ل ش ب کاري باع ث اخت ال در عملک رد حافظ ه ،فراموشــي لغــات ،کاهــش کیفیّــت زندگــي اجتماعــي، اضطــراب و افس ردگي، میگ رن، دیاب ت، س رطان کول ون و بیماري ه اي قل ب و ع روق مي ش ود. س اعت 9 ت ا 11 ش ب، زمان ي ب راي از بی ن ب ردن م واد س مَي و غی ر ض روري اس ت ک ه عملیّ ات آن توس ط آنت ي اکســیدان ها انجــام مي شــود. در ایــن ســاعات بهتــر اســت بــدن در حالــت آرامــش باشــد، در غیــر ایــن صــورت، اثــر منفــي روي ســامتي انســان خواهــد داشــت] 9[.
همچنیــن تأثیــر نوبــتکاری بــر آســتانه ی تحمّــل نوبــتکاران بــه اثبــات رســیده اســت] 01[. کســاني کــه کار شــبانه دارنــد ،نمي تواننــد در طــي روز بــه انــدازه کافــي بخوابنــد و بــه خاطــر وج ود ن ورو س روصدا، خ واب روزان ه آن ان کیفیّ ت و عم ق خ واب ش بانه را ن دارد. س طح س روتونین کارمن دان شیفت ش ب پایین ت ر از کســاني اســت کــه در طــول روز کار مي کننــد. ســطح پاییــن ســروتونین بــا عصبانیــت، افســردگي و اضطــراب و کــم خوابــي ارتب اط مس تقیم دارد] 11[. الگ وي نامنظ م خ واب و بی داري درآنها باعـ ث کـ اهش کیفی ت خ واب و ک م ش دن ط ول م دت خ واب به هم راه کـ اهش عملک رد ش غلی در آنه ا می شـ ود] 21. 31[.
یکــی از وظایــف مهــم مدیریـّـت، برنامهریــزی اســت کــه ماننــد پلــی زمــان حــال را بــه آینــده مربــوط می کنــد. برنامه ریــزی در واق ع ب ه آن دس ته از اقدامات ی اط اق می ش ود ک ه مش تمل ب ر پیش بینــی هدف هــا و اقدامــات لازم بــرای رویارویــی بــا تغییــرات و مواجــه شــدن بــا عوامــل نامطمئــن، از طریــق تنظیــم عملیــات آین ده اس ت. تأمی ن نی روی انس انی، معم ولاَ ب ه دو روش س نّتی و چرخشــی صــورت می گیــرد] 41[.
در روش س نتی ب ه دلیل ورود احساس ات و تبعیضات، سیس تم کاری مطمئنــی طراحــی نمی شــود و ممکــن اســت تعــدادی از آنهــا س اعات نامناس ب را بیش تر تجرب ه کنن د و ای ن در حالیس ت ک ه در روش چرخش ی، س اعات مناس ب و ی ا نامناس ب بط ور نس بی بیــن همــهی پرســتاران توزیــع می شــود. امــا امــکان خســتگی در پرس تاران و احتم ال ب الا رفت ن خط ا در ه ر دو روش وج ود دارد .بکارگیــری مدلــی جهــت طراحــی برنامــه ی کاری پرســتاران، بــا هــدف اینکــه تــا حــدودی آرمانهــای پرســتاران و بیمارســتان را ارض ا کن د، می توان د مش کاتی را ک ه در آین ده ممک ن اس ت در زندگ ی ف ردی و ی ا اجتماع ی پرس تاران رخ ده د، کاه ش ده د 15][. تنظی م برنام ه س اعت کار، فعالیت ی بس یار حسّ اس و دقی ق اس ت ک ه در ص ورت ع دم دقّ ت و توجَ ه کاف ی ب ه آن، ع اوه ب ر اینکــه نظــم بخش هــا مختــل می شــود، عــده ای بیمــار و پرســتار ناراضــی، آرامــش محیــط کار را بهــم می زننــد] 61[.
ای ن در حالیس ت ک ه از ی ک ط رف، روزه ای کاری متوال ی، نیازمند انگی زه ق وی میباش د و از طرف ی دیگ ر، خس تگی های پرس تاران در ایــن ســاعات، باعــث کاهــش کیفیَــت خدمــات میشــود] 51.
16[. بایــد توجــه داشــت کــه ایــن روش هــا بــا ایجــاد خســتگی س بب ارتب اط نارس ا بی ن پرس تار و پزش ک و آس یب ب ه اس تمرار مراقبت هــای پرســتاری می شــود. همچنیــن برخــی از پرســتاران ،ای ن برنامه ریزی ه ا را خس ته کنن ده، تن ش زا و م ال آور می دانن د و معتقدن د س اعات کار طولان ی، ح وادث کاری و اش تباهات داروی ی را افزای ش م ی ده د] 71[.
در مطالعــات انجــام شــده در قالــب طراحــی نوبــت کاری در مش اغل س ه ش یفت، از رویکرده ای علم ی ارگونوم ي در تنظی م برنامــه ی کاری کمتــر اســتفاده کرده انــد کــه ایــن امــر موجــب شدهاســت کــه مشــکات و معضــات پرســتاران همچنــان پابرجــا بمانــد و تــا مدت هــا بعــد از بازنشســتگی نیــز بــا آن هــا دســت و پنجــه نــرم کننــد. از ایــن رو در پژوهــش حاضــر تــاش گردیــد بــا روش هــای پیشــنهادی بــر مبنــاي اطاعــات دو پرسشــنامه (MEQ )Morningness-Eveningness Questionnaire ]81[
]19[ SSI )Standard Shift work Index( ریتــم ســیرکادین( و(
)خصوصیّ ات ف ردي و اجتماعـي( ب ه ایج اد ی ک راه ح ل عمل ی بــرای حــل مشــکل برنامهریــزی پرســتاران دســت یافتــه و ایــن راه حــل نســبت بــه روشهــای مرســوم در تنظیــم نوبــت کاری ،کارآمدتــر و بــا کیفیّ تتــر باشــد.
اغل ب مدل ه ای موج ود معم ولاَ روی تع داد مح دودی پارامتره ا تمرکــز دارد، در حالیکــه یــک تعامــل غیرقابــل انــکار بیــن تصمیم ات گرفت ه ش ده در مراح ل مختل ف برنامه ری زی موج ود اســت کــه بــر روی تصمیمــات آینــده نیــز تأثیرگــذار می باشــد .تحقیق ات گذش ته مش کات و ره یافت ه ای نوب ت کاری را بررس ی کرده ان د و عوام ل محیط ی را ب ه ص ورت ج زء ب ر س امت روح و روان پرســتاران کنــکاش کرده انــد. در ایــن راســتا ســامانه ی هوشــمند تنظیــم برنامــه ی نوبــت کاری ارائــه شــده کــه تنهــا جوابگــوی نیازمندی هــای بیمارســتان و بیمــاران و محــدود بــه داده هــای اخــذ شــده از دو بخــش بیمارســتان بــوده اســت. در حالیک ه پژوه ش حاض ر در نظ ر دارد ب ا بکارگی ری سیس تم های نوب ت کاری و بررس ی مش کات موج ود در هری ک، ب ه سیس تمی بهین ه دس ت یاب د.
روش کار
35 پرس تار ش اغل بخ ش اورژان س بیمارس تان ام ام س جّاد )ع-( رامس ر از ابت دای م رداد 94 ت ا پای ان ش هریور 94، وارد ای ن مطالعه گردیدن د و هم ه آن ان ب ر اس اس برنام ه مش خص نوب ت کاری، در ش یفت های صب ح، عص ر و ش ب مش غول ب ه کار بودن د. جامع ه ی م ورد برّرس ی دارای حجم ی اس ت ک ه در بح ث مدل س ازی بای د تمامــی اعضــا در آن معرّفــی شــوند و برنامــه ی کاری بــرای تــک تــک پرســنل طراحــی شــود. بــه همیــن دلیــل نمونه گیــری در آن مط رح نمی ش ود و ب رای طراح ی برنام ه کاری در ه ر بخ ش ،تمام ی پرس نل ش اغل در آن ب ا مؤلفّ ه ی مخت صّ خ ود وارد م دل می ش وند.
ب ه ه ر ی ک از اف راد دو پرسش نامه SSI و MEQ جه ت جمعآوری اطاعــات مــورد نیــاز داده شــد. در پرسشــنامه SSI، 5 بخــش: دموگرافــی، خســتگی، مؤلفّــه ی ســامتی، موقعیّــت خانوادگــی و اجتماع ی و زندگــی متأثـّـر از کار شــیفتی وجــود دارد. پرسشــنامه MEQ شــامل 19 ســوال بــوده و بــر مبنــای امتیــازات بدســت آم ده، اف راد ب ه پن ج گ روه قطع اً صبحگ را، صبحگ رای متوس ط ،میانــی، عصرگــرای متوســط و قطعــاً عصرگــرا تقســیم می شــوند . پرسشــنامهیMEQ و SSI، از نظــر اعتبــار ســاختاری و قابلیّــت اعتب ار درون ی ب ا توجّ ه ب ه اس تفادهی مک رّر در مطالع ات، م ورد تأییــد میباشــند و ضریــب آلفــای کرونبــاخ آنهــا بیــن 77/0 و 79/0 ذکــر شــده اســت کــه نشــان میدهــد ایــن مقیــاس از روایــي و پایایــي قابــل قبولــي برخــوردار اســت] 20[. بنابرایــن در ای ن پژوه ش م ورد اس تفاده ق رار میگیرن د. همزم ان ب ا تکمی ل پرسشــنامه ها، مــدل اولیّــه بــا برنامهریــزی آرمانــی صفــر و یــک ،مطابــق بــا معیارهــاي ارگونومــي طراحــي گردیــد.
مدلی با پارامترهای زیر معرّفی میشود:
M مقدار عددی بزرگ
B مقدار عددی بزرگ
1W وزن متغیّر کمکی
2W وزن متغیّر کمکی
3W وزن متغیّر کمکی
4W وزن متغیّر کمکی
اندیسهای مدل با عناوین زیر در نظر گرفته میشوند:
N: مجموعــه روزهــای مــورد برنامهریــزی )در ایــن مســئله طبــق آنچــه کــه امــروزه در بیمارســتانها انجــام میگیــرد، یــک ماهــه تعبی ه ش ده اس ت(
i: اندیس روز مورد نظرK: مجموعهی پرستارانk: اندیس هر پرستارp: حالات کاری پرستار
j: شــیفت کاری) 1 = j شــیفت روز،2 = j شــیفت عصــر ،3 = j شــیفت شــب ،4 = j تعطیلــی ملــزم بعــداز شیفت شــب(آنچ ه ک ه ب ه عن وان متغیّ ر در ای ن ن وع مس ئله در نظ ر گرفت ه می شــود، بــه عنــوان متغیّرهــای برنامه ریــزی صفــر و یــک اســت کـه ب ه صـورت زی ر ارائ ه می ش ود:xijk
پرستار k ام در روز i ام در شیفت j اختصاص یابد) xijk= 1(پرستار k ام در روز i ام در شیفت j اختصاص نیابد) xijk= 0(
cik
پرستار k ام در روز i ام در مرخصی باشد) cik=1(پرستار k ام در روز i ام در مرخصی نباشد) cik=0(
امَــا متغیــر y و y’ بــه ترتیــب بــه عنــوان متغیّــر ســاعت کاری و زم ان اضاف ه کاری در مس ئله حض ور دارن د و از ن وع ع دد صحی ح می باشــند کــه بــه صــورت زیــر بیــان می شــود:
yijk: زمان کار پرستار k ام در روز i و در شیفت j y’ijk: می زان س اعت اضاف هکاری پرس تار k ام در i ک ه در ش یفت بع د از j رخ میده د.
تابع هدف این مسئله بهصورت رابطه 1 معرفی میشود:
)رابطه 1(
min( )z = ws1 1+ik + ws2 2+ik + ws3 3+ik + ws4 4+ik
طب ق معیاره اي ارگونوم ی، و نظ رات کارش ناس ایمنی و بهداش ت بــر اســاس میــزان مخاطــرات هــر رویــداد در تنظیــم نوبــت کاري ،انحراف ات تاب ع هـدف، وزن ده ي ميش وند )رابطـه 1-1(.
)رابطه 1-1(
min( )z = 0.35s1-ik + 0.3s2-ik + 0.25s3+ik + 0.1s+
ik4 دیگــر روابــط و محدودی تّهــای ایــن مســئله در جــدول 1 آورده شـده اس ت.
جدول 1: محدودیتَ های مطابق سیاستهای بیمارستان و معیارهای ارگونومی
شمارهی محدوديتّمحدودیتّ
å xijk ³ 6)2 رابطه(
k
å xijk £ 1- ci k, ,åå xijk + å ci k, = 30)3 رابطه(
jiji
å xi +1, ,j k + ci +1,k £- xi,3,k)4 رابطه(
1,2
xi,2,k + å xi +1, ,j k + s1-ik – s1+ik = 1)5 رابطه(
j =1
xi,2,k + å xi +1, ,j k + s2-ik – s2+ik = 1)6 رابطه(
j = 3
å ci k, = 3,å ci k, = 4)7 رابطه(
ii
xi,3,k + xi +1,3,k + xi +2,3,k £ xi + 5,4,k + 2)8 رابطه(
xi,3,k + xi +1,3,k + xi +2,3,k £ xi + 3,4,k + 2,xi,3,k + xi +1,3,k + xi +2,3,k £ xi + 4,4,k + 2
xi,3,k + xi +1,3,k £ xi +2,4,k + 1,xi,3,k + xi +1,3,k £ xi + 3,4,k + 1)9 رابطه(
9xijk £ yijk + yijk’£ 11x yijk, ijk £ 9x yijk, ijk ³ 9xijk)10 رابطه(
yijk’£ yijk
å yijk + å yi +1, ,j k + å yi +2, ,j k + å yi + 3, ,j k + å yi + 4, ,j k +)11 رابطه(
jjjjj
å yi + 5, ,j k + å yi + 6, ,j k + s3-ik – s3+ik = 63
jj
)رابطه 21(330åå
yijk’ + s4- ik – s4+ik = 50
i = 1j = 1
رابط هی 2 نش ان میده د ک ه در هـر شـیفت حداقـل 6 پرسـتار
بای د حض ور داش ته باش ند.
رابطــهی 3 نشــان میدهــد کــه هــر پرســتار در هــر روز فقــط می توانـد در یـک ش یفت کار کن د )یـا صب ح، ی ا ش ب، ی ا عص ر و یــا تعطیــل.(
در رابطه ی 4 نش ان داده می ش ود ک ه اگ ر پرس تارk در روز i ش ب کار باشـد، در روز بعـد می توانـد یـا تعطیـل باش د و ی ا ش ب کار ) نمیتوانـد صب ح یـا عص ر یـا مرخص ی باش د.(
رابط ه ی5 یعن ی اگ ر پرس تار k در روز i عص رکار باش د، در روز بع د نمیتوان د صب ح باش د.
رابطــهی 6 نمایانگــر آن اســت کــه بعــد از صبــح کاری، نمی توانــد ش ب کار باش د.
رابطــهی 7 نشــان میدهنــد کــه حداکثــر تعطیلــی بــرای هــر پرســتار 3 یــا 4 روز در مــاه اســت.
رابط هی 8 نش اندهنده ی آن اس ت ک ه ب رای ه ر پرس تار، بع د از ه ر س ه ش یفت ش ب کاری متوال ی، بای د س ه روز متوال ی ب ه اس تراحت )تعطیل ی( اختص اص یاب د.
رابط هی 9 نی ز حاک ی از آن اس ت ک ه ب رای ه ر پرس تار، بع د از ه ر دو ش یفت ش ب کاری متوال ی، دو روز متوال ی متوال ی ب ه اس تراحت )تعطیل ی( اختص اص یاب د. )ی ا رواب ط 7 فعّ ال هس تند و ی ا رواب ط 8( رابطــهی 10 ایــن مفهــوم را میرســاند کــه حداکثــر اضافــه کاری
جدول2: نتایج حاصل از پرسشنامه MEQ
نتايج MEQ ممنوعیَت شبکاری بهدلیل بیماری جنس سن پرستار)k(
بدون شب 56 گوارش، تپش قلب، سرگیجه زن 25 1
هر سه شیفت 42 گوارش، تپش قلب، سرگیجه مرد 28 2
هر سه شیفت 45 گوارش، تپش قلب، سرگیجه زن 29 3
هر سه شیفت 47 گوارش، تپش قلب، سرگیجه زن 30 4
هر سه شیفت 51 گوارش، تپش قلب، سرگیجه زن 30 5
هرسه شیفت 45 گوارش، تپش قلب، سرگیجه زن 30 6
هر سه شیفت 57 ورم معده، سوزش معده زن 31 7
بدون شب 37 گوارش و فشار خون زن 32 8
هر سه شیفت 25 گوارش و فشار خون زن 32 9
صبح 64 سوزش معده زن 33 10
هر سه شیفت 58 سوزش معده مرد 34 11
صبح 62 سوزش معده زن 35 12
هر سه شیفت 51 سوزش معده مرد 35 13
هر سه شیفت 35 سوزش معده زن 35 14
بدون شب 49 گوارش، قلبی و عروقی زن 36 15
هر سه شیفت 47 گوارش، قلبی و عروقی زن 36 16
هر سه شیفت 48 گوارش، قلبی و عروقی مرد 37 17
صبح 68 قلبی و عروقی، گوارش زن 37 18
هر سه شیفت 58 قلبی و عروقی، گوارش زن 38 19
هر سه شیفت 18 قلبی و عروقی، گوارش زن 38 20
هر سه شیفت 58 قلبی و عروقی، گوارش مرد 39 21
هر سه شیفت 56 قلبی و عروقی، گوارش زن 40 22
صبح 65 قلبی و عروقی، گوارش زن 41 23
هر سه شیفت 48 قلبی و عروقی، گوارش مرد 41 24
بدون شب 50 گوارش زن 42 25
صبح 63 گوارش و اختالات کبدی زن 43 26
هر سه شیفت 42 گوارش و اختالات کبدی مرد 43 27
هر سه شیفت 51 گوارش و اختالات کبدی زن 44 28
بدون شب 49 تهوع و گوارش مرد 45 29
صبح 65 تهوع و گوارش زن 45 30
هر سه شیفت 58 تهوع و گوارش زن 45 31
هر سه شیفت 35 تهوع و گوارش زن 45 32
صبح 63 گوارش، تپش قلب زن 46 33
بدون شب 56 گوارش، اختالات خواب زن 48 34
بدون شب 52 3552مردگوارش، اختالات خواب
مطاب ق ب ا قان ون کار ب رای ه ر پرس تار ،2 س اعت در نظ ر گرفت ه می شــود کــه در ادامــهی شــیفت فعلــی اتفــاق میافتــد )یعنــی اضافــه کاری در شــیفت بعــدی رخ میدهــد.(س قف س اعت کاری در هفت ه ،63 س اعت اس ت ک ه در رابط هی11 نش ان داده شده اس ت )طب ق قان ون س امت کار.(ســقف ســاعت اضافــه کاری در مــاه ،50 ســاعت اســت کــه ایــن مــورد نیــز در رابطــه ی 12 ذکــر شده اســت.
جدول 3: طبقهبندی افراد مطابق با شاخص MEQ
تفسیر شاخص MEQ طبقهبندی افراد مورد آزمون
قطعاّ براي نوبت کاري مناسب نیستند )صبح کار ثابت( قطعاً صبحگرا )68-07( M
به احتمال قریب به یقین براي نوبت کاري مناسب نیستند صبحگرا متوسط )96-95( M
احتمالاّ براي نوبت کاري مناسب هستند میانی )85-24( N
به احتمال قریب به یقین براي نوبت کاري مناسب هستند عصرگرا متوسط )14-13( E
قطعاّ براي نوبت کاري مناسب هستند قطعاً عصرگرا )03-61( E
س پس اطاع ات حاص ل از دو پرسش نامه و نی ز م دل، توس ط ن رم افــزار گمــز) Generalized Algebraic Modeling System(، اجـرا و برنام ه نوب تکاری ب ا معیاره ای ارگونوم ی طراح ی ش د.
ی افتهها
از 35 نف ر پرس تار ش رکت کنن ده در ط رح ،25% از جن س م رد و میانگی ن س نی آنه ا 38 س ال ب وده اس ت. مش خّصات دموگرافی ک و س ایر خصوصیّ ات فیزیولوژیک ی حاصل ه از پرسش نامه MEQ در ج دول 2 ارائ ه گردی د.
س تون نتای ج در ج دول 2 براس اس ش اخص امتی از پرسش نامهی MEQ معرّفــی می شــوند کــه ایــن بــازهی امتیازهــا در جــدول 3 آورده شده اســت.
نمونهای از اين طبقه بندیها
اف رادی ک ه مش کات گوارش ی، قلبی-عروق ی و اخت الات مغ زی دارنــد، نبایــد شــب کار باشــند )آن هــم بدلیــل عملکــرد دســتگاه گوارشــی و اســتراحت فعَالیَ تهــای مغــزی در ســاعات خاصّــی از ش ب.(
صبحگراه ا نبای د در نوب ت کاری باش ند و ب ه ش یفت ثاب ت صب ح بای د تخصی ص داده ش وند، در غی ر اینص ورت خطاه ا و مش کات جس می و روح ی ای ن اف راد در نوبته ای دیگ ر بس یار بالاس ت.
عصرگراهــا بــه دلیــل ریتــم خــواب و بیــداری خــود و میــزان هوشــیاری بــالا در ایــن بازههــای زمانــی، بیشــتر راغــب بــه کار و تحمّ ل بی داری در ش یفت عص ر و ش ب میباش ند و ب رای نوب ت کاری مناســب هســتند.
اف راد ب الای 50 س ال، کمت ر بای د در نوب تکاری باش ند و ش یفت ش ب برایش ان برنامهری زی نش ود. زی را ب ا افزای ش س ن، دس تگاه س یرکادین بـا نوب ت ش ب انطب اق کمتـری دارد و ق درت تحمّ ل س اعات کار طولان ی برایش ان کمت ر اسـت) 11(.
مشــکات افــراد کــه در حقیقــت محدودیت هــای آنــان تلقّــی میگــردد بــا اســتفاده از پرسشــنامه SSI، بشــرح زیــر میباشــد:95% آنه ا، از اخت الات خ واب رن ج میبرن د و در بی ش از 90% از آنه ا، اخت الات جس می ب ه وف ور دیده ش ده اس ت.
97% در زندگی زناشویی خود دچار مشکل شدهاند.
85% دچــار اضطــراب و خســتگی اند، بــه نحــوی کــه کنتــرل شــرایط را ندارنــد.
بی ش از نیم ی از آنه ا ب ا نوب ت ش ب مش کل دارن د امّ ا ب ه دلی ل مســائلی چــون نگهــداری نــوزاد، رســیدگی بــه امــور منــزل و …
مجبــور بــه تحمّــل آن در شــیفتهای متمــادی میشــوند.
78% از آنهــا اذعــان داشــتهاند کــه در زمــان شــروع و پایــان شــیفت ها دچــار مشــکل میشــوند.
همســران 65% پرســتاران اورژانــس، بــا شــیفتی بــودن کارشــان مخالف ت دارن د. بی ش از 90% از آنه ا، ذک ر کردهان د ک ه از ای ن حرف ه ناراض ی بـوده و ب ه ره ا ک ردن ای ن ش غل مي اندیش ند و 48% ذکــر کردهانــد کــه نوبــت کاری باعــث می شــود روی شــغل دیگــری نتواننــد برنامه ریــزی کننــد.
ب ر ای ن اس اس، متغیّره ای مع رّف ه ر ی ک از پرس تاران بهص ورت زی ر بی ان می ش وند:
بــرای مثــال، پرســتار 1 طبــق نتایــج، در پرسشــنامهی MEQ امتی از 56 را دارد ک ه نش ان دهن ده ی قابلیّ ت نوبت کاری س ت، امّ ا مطاب ق ب ا دیگ ر پرسش نامه، ب ه دلی ل مش کات گوارش ی و قلب ی نمی توان د ب ه عن وان ش ب کار ش ناخته ش ود. بنابرای ن متغیره ای مرب وط ب ه ای ن گون ه پرس تارها، مطاب ق ب ا ج دول 4، در م دل نش ان داده میشـود.
و برای افراد بالای 50 سال مؤل فّهی زیر تعریف میشود:
å xi,3,k = 0
i”k ³ 35
بهعنــوان نمونــه، ردیــف اول جــدول 4، مفهــوم ایــن را می رســاند ک ه پرس تار یک م، در هی چ روزی ش ب کار نیس ت بغی ر از روز 18ام.
در تاری خ 25ام ه ر م اه، تقاض ای ش یفت در برخ ی روزه ای م اه بع د، یادداش ت می ش ود. ج دول 5، درخواس ت پرس تاران را ب رای م اه م ورد برنامهری زی، نش ان میده د.
جدول 4: مؤلفّه های استخراج شده از تحلیل نتایج پرسشنامه ها
مؤلفّه ی نمايش پرستار
X i,3,1 = 0
” i i, ¹ 18 k = 1
xi,3,8 = 0 8 = k
xi,2,10 = 0,xi,3,10 = 0 10 = k
xi,2,12 = 0,xi,3,12 = 0 12 = k
xi,3,15 = 0 15 = k
xi,2,18 = 0,xi,3,18 = 0 18 = k
xi,2,23 = 0,xi,3,23 = 0 23 = k
xi,3,25 = 0 25 = k
xi ,2,26 = 0,xi ,3,26 = 0 26 = k
xi,3,29 = 0 29 = k
xi,2,30 = 0,xi,3,30 = 0 30 = k
xi,2,33 = 0,xi,3,33 = 0 33 = k
xi = 0
,3,34 34 = k
xi,3,35 = 0 35 = k
جدول5: لیست متقاضیان شیفت کاری خاص در روز خاص
نمايش تاريخ مرخصی تاريخ و شیفت پرستار
c14,1 + c15,1 + c16,1 + c17,1 = 4 x18,3,1 = 1 و 14و15و16و17 18 شب 1
x7,3,3 + x12,3,3 + x14,3,3 = 3 7و12و14 شب 3
c1,6 + c2,6 + c13,6 + c27,6 = 4×3,3,6 + x16,3,6 = 2 1و2و13و27 3و16 شب 6
x4,1,9 + x17,1,9 = 2 x1,3,9 + x22,3,9 = و
c18,9 + c19,9 + c20,9 + c21,9 = 4 2 18و19و20و21 1و22 شب ،4و17 صبح 9
x11,1,10 + x17,1,10 = 2 11و17 صبح 10
x26,1,11 = 1 26،صبح 11
c27,13 + c28,13 + c29,13 + c30,13 = 4×8,1,13 = 1 27و28و29و30 8 صبح 13
ادامه جدول5: لیست متقاضیان شیفت کاری خاص در روز خاص
نمايش تاريخ مرخصی تاريخ و شیفت پرستار
c10,15 + c16,15 = 2×1,1,15 + x15,1,15 = 2 10و16 1و15 صبح 15
303
åå yi j’, ,16 £ 50c5,16
i = 1j = 1 + c6,16 = 2 å و i xi,3,16 = 3 5و6 فقط 3شب، اضافه کاری کمتر از 50 ساعت 16
x25,3,17 + x28,3,17 = 2 x19,1,17 و 38675749008,

,

+ x19,2 = 1
17 – 19،صبح یا عصر ،
25و28،شب 17
x7,1,20 + x17,3,20 =
å xi,3,20 £ 8
i 2 – 7 صبح ،17 شب، کل شب کمتر از 8 تا 20
x4,1,24 = 1 c23,24 = 1 23 4 صبح 24
c2,27 +c11,27 +c30,27 = x28,3,27 = 1 3 2و11و30 28 صبح 27
c3,32 + c4,32 + c5,32 + c6,32 = 4 3و4و5و6 – 32
c12,34 + c13,34 = 2 12و13 – 34
جدول6: نتایج به دست آمده از نرم افزار گمز
20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 پرستار
2 2 1 1 1 1 3 1 C 2 1 3 1 C C 2 1 C 1 1 1
2 3 1 2 1 1 3 2 C 2 1 3 1 2 3 C 1 C c 2 2
3 4 1 2 2 1 4 3 3 C 1 4 1 2 3 C C 3 3 2 3
3 2 1 3 2 1 4 C 3 C 1 4 1 C 4 3 2 4 4 2 4
4 3 1 4 C 2 4 1 4 1 1 4 2 1 4 4 3 3 4 C 5
4 4 1 C C 2 2 1 4 2 1 2 2 2 4 3 4 4 3 1 6
1 4 1 1 1 C 2 1 3 2 C 2 C C 3 4 2 3 4 1 7
2 2 1 1 2 1 3 1 4 3 1 2 C C 4 3 2 4 2 1 8
2 3 1 1 2 1 3 1 4 3 1 3 1 2 3 4 3 4 c 1 9
2 4 1 2 2 1 4 2 3 4 1 4 1 3 3 4 4 3 3 2 10
3 2 C 3 3 1 4 C 3 4 1 4 1 4 4 3 2 4 4 2 11
4 2 1 4 4 2 C 1 4 1 1 3 2 3 4 4 3 3 4 C 12
C C 1 C 4 2 2 1 4 2 1 4 2 3 C 3 4 4 3 1 13
1 C 1 1 1 C 2 1 3 2 C 4 C 4 3 4 2 3 4 1 14
1 2 1 2 1 1 2 1 4 2 1 2 1 4 4 2 2 4 3 1 15
2 2 1 2 1 1 3 2 4 3 1 3 1 2 3 4 2 4 4 1 16
3 C 1 2 2 1 4 2 1 4 1 4 1 3 3 4 c 3 3 2 17
3 2 1 3 3 1 4 C 1 C 1 C 2 4 43244318
ادامه جدول6: نتایج به دست آمده از نرم افزار گمز
20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 پرستار1234567
4 3 1 4 4 2 2 1 C 2 1 C 2 3 4 4 2 3 C 4 19
4 4 C C 4 2 2 1 C 2 1 C 2 3 4 3 C 4 3 1 20
1 4 1 2 1 C 2 1 3 2 C C C 4 3 4 2 3 4 1 21
1 2 1 2 2 1 1 1 4 3 1 3 1 4 4 3 2 4 3 1 22
1 3 1 2 2 1 3 1 4 3 1 3 1 2 2 4 3 4 4 1 23
1 4 1 3 2 1 4 2 3 4 1 4 1 3 3 4 4 1 3 2 24
1 3 C 3 3 2 C C 3 4 1 4 2 4 4 3 5 C 4 2 25
C 3 1 4 4 2 C 1 4 1 1 4 2 2 C 4 3 3 C C 26
C 4 C 4 C 2 1 1 4 2 1 3 2 2 C 2 4 4 3 1 27
2 4 1 3 1 C 1 1 3 2 C 4 C C 3 C 2 3 4 1 28
2 3 1 3 1 1 3 1 4 2 1 2 1 1 4 2 2 4 3 1 29
3 3 1 4 1 2 3 2 4 3 1 3 1 1 3 c 3 4 4 2 30
C C 1 3 3 1 1 1 1 3 1 1 3 2 1 2 C 1 1 1 1
C c 1 3 3 1 1 1 2 3 1 1 3 C 1 2 C 1 1 C 2
2 3 2 4 4 1 1 1 C 4 C 1 4 3 1 C 1 1 C C 3
3 3 c 4 4 C 2 1 C 4 1 1 4 4 1 1 1 C 2 2 4
4 4 2 c C 1 2 1 C 3 1 C 3 3 1 1 2 1 C 3 5
3 4 c 3 1 1 2 C C 4 1 1 4 4 1 1 3 1 3 4 6
3 1 2 4 2 1 C 1 2 2 1 1 4 2 C 1 3 1 4 3 7
4 1 2 2 3 1 1 1 2 2 1 1 3 3 1 1 4 1 2 3 8
4 1 2 3 3 1 1 1 3 2 1 1 3 4 1 1 4 1 2 4 9
2 2 3 4 4 1 1 1 4 C C 1 4 1 1 C 1 1 C 4 10
3 3 4 4 4 C 2 1 4 C 1 1 4 C 1 1 1 C 3 2 11
4 4 3 c C 1 2 1 2 2 1 C 3 1 1 1 2 1 4 3 12
2 4 4 3 3 1 2 C 2 C 1 1 4 C 1 1 3 1 3 4 13
3 2 1 4 4 1 C 1 2 2 1 1 C 2 C 1 3 1 4 3 14
4 2 1 3 3 1 1 1 3 2 1 1 3 3 1 1 4 1 2 3 15
c c 2 3 3 1 1 1 3 3 1 2 3 4 1 1 4 1 3 4 16
1 3 3 4 4 2 1 1 4 4 C 2 4 3 1 C 1 1 4 4 17
2 3 4 4 4 C 2 1 4 C 1 2 4 4 1 1 2 C 3 2 18
C 4 2 c 4 1 2 1 4 3 1 C 3 3 1 1 2 1 4 3 19
3 4 c 3 3 1 2 C 2 4 1 1 4 4 1 1 2 1 2 4 20
3 3 2 4 4 1 C 1 2 1 1 1 4 2 C 1 3 1 C 2 21
4 4 2 2 3 1 1 1 2 2 1 1 3 3 1 1 4 1 2 3 22
4 4 2 3 3 2 C 1 3 3 1 2 3 4 1 1 C 1 3 4 23
2 2 3 4 4 2 1 1 4 4 C 2 4 3 1 C 1 1 4 c 24
3 2 4 4 4 C 1 1 4 4 1 2 4 4 1 1 2 C 3 1 25
4 3 3 2 4 1 2 1 1 3 1 C 2 3 1 1 2 1 4 2 26
3 4 4 3 1 1 2 C 1 4 1 1 C 4 1 1 3 1 3 C 27
3 3 3 4 c 1 C 1 2 3 1 2 C 1 C 1 3 1 4 2 28
4 4 3 3 1 2 2 1 2 3 1 2 3 2 1 1 4 1 3 3 29
4 4 4 3 1 1 2 1 3 3 1 2 3 C 1 1 4 1 3 4 30
ایــن در خواســت ها بهصــورت آنچــه کــه در ســتون نمایــش آمده اس ت، وارد م دل میش وند. خروج ي م دل )بع د از پ ردازش توســط نرم افــزار گمــز( در جــدول 6 آمده اســت.
در ایــن جــدول شــیفت های صبــح، عصــر و شــب بهترتیــب بــا اعــداد 1، 2، 3 و مرخصــی بعــد از شــبکاری بــا عــدد 4 نمایــش داده شده اســت و مؤل فّــهی c، بیانگــر مرخصــی در مــاه بــرای هــر پرس تار اس ت.
بحث
در واقــع مراکــز درمانــی بــدون وجــود پرســنل مؤثــر، نمیتواننــد موفــق باشــند. بنابرایــن زمانبنــدی مناســب پرســتاران، میتوانــد نقــش بســزایی بــر کاهــش هزینههــا و افزایــش کیفیّــت خدمــات بیمارســتان ها داشته باشــد] 21[. به عنــوان بزرگ تریــن بخــش از پرســنل بیمارســتانها، پرســتاران نقــش مهمّــی را در کیفیّــت مراقب ت از بیم اران ایف ا می کنن د و کارای ی آنه ا، تأثی ر زی ادی بــر موقعیّــت ســازمان بهداشــتی دارد] 22[.
یکــي از مهمتریــن بحثهــاي قابــل توجــه ایــن پژوهــش ایــن اســت کــه بــا اضافــه کــردن حداقــل 5 نیــروی کار مناســب نوبــت کاری، مــدل کنونــی بــه مدلــی اجرائــي یــا شــدنی ،تبدیــل میشــود کــه نتایــج در جــدول 6 آمده اســت. بدلیــل آنکــه مطابــق معیارهــاي ارگونومــي، تعــداد شــاغلین فعلــي 35) نفــر(، مي بایــد بــا برنامــه حــاوي 5 یــا 6 شــیفت کاري نوبــت عصــر متوالــي کار نماینــد کــه ســبب بــروز مشــکاتي مــي گــردد .بنابــر ایــن بهتریــن راه حــل، اضافــه کــردن 5 نفــر بــه شــاغلین حاضــر مي باشــد کــه ســبب طراحــي یــک برنامــه نوبــت کاري متناســب بــا معیارهــاي ارگونومــي مي گــردد.
مشــاهده مي شــود شــب کاریهــا و تعطیــات اجبــاری بعــد از هرشــب کاری مطابــق بــا معیارهــاي ارگونومــي ســبب کاهــش مش کات ب راي پرس تاران و بهب ود وضعی ت آن ان مي گ ردد. ای ن تعطیــات اجبــاری کــه ســبب می شــود فــرد شــب کار، روز بعــد را کامــاً در اســتراحت باشــد و بــه آنهــا شــیفتهای متوالــی اختص اص داده نش ود، بس یاري از مش کات ی ک نوب تکار دائ م در شــیفت را بــر طــرف مي ســازد.
طب ق م دل ارائه ش ده، خ واه ی ا ناخ واه ب ه ه ر پرس تار 3 ی ا 4 روز مرخص ی در م اه اختص اص داده میش ود ک ه ب ا ی ک رویک رد علم ی، تصمی م ب ر آن ش د ک ه ای ن مرخصیه ا بص ورت متوال ی رخ ندهن د و در ط ول م اه از آن بهرهبگیرن د. ای ن عام ل مهمتری ن رویک رد خروج ی م دل اس ت ک ه ف رد را از کار ک ردن بی زار نک رده و ب ا مرخص ی، تم ام نواق ص ناش ی از به م خ وردن خ واب و ی ا چرخــهی ســیرکادینی را پوشــش می دهــد.
مرخصیهــای متوالــی مشــاهده شــده در مــدل ناشــی از تقاضــای خــود فــرد بــوده



قیمت: تومان


پاسخ دهید